De rol van literatuur

We hebben allemaal op school boeken moeten lezen die tot de Nederlandse literatuur gerekend worden. Vooral de oudere generaties zullen nog veel titels herkennen uit de lijst die zij ooit hebben moeten lezen. We weten dat de boeken belangrijk genoemd werden door de kenners en de leraren, maar wat is de functie van de Nederlandse literatuur eigenlijk, en wat hebben de Nederlandse schrijvers hier aan bijgedragen?

Educatief

Literatuur is in eerste instantie vooral educatief. Hoewel het niet altijd de bedoeling geweest zal zijn van de schrijver, leert de literatuur ons iets over een bepaalde situatie of een bepaalde maatschappij. Het boek De Avonden gaat bijvoorbeeld over een maatschappij die volledig tot stilstand gekomen is door de oorlog. Pas wanneer je het boek leest, kun je je voorstellen hoe het geweest moet zijn. Hetzelfde is te zeggen over veel van de andere werken, onder andere over de situatie tijdens de Tweede Wereldoorlog, of Max Havelaar wanneer de misstanden in Nederlands-Indiƫ beschreven worden door Multatuli.

Kritiek op de maatschappij

Wat niet vergeten mag worden, is dat veel van de Nederlandse boeken ooit bedoeld zijn als kritiek op de maatschappij. Dit is vaak duidelijk te merken aan de insteek van de schrijver die een gebeurtenis of een taboe op de hak neemt. Dit is een belangrijke functie van de schrijvers en de literatuur. Een maatschappij zonder kunstenaars houdt namelijk op een gegeven moment op met bestaan omdat het niet verder kan groeien door de eigen patronen heen. Een Zwagerman, Mulisch of Multatuli kan ervoor zorgen dat de maatschappij kritisch naar zichzelf gaat kijken om vervolgens belangrijke stappen te ondernemen richting een beter niveau.

Vermaak

Wat helaas vergeten wordt door veel mensen, is dat literatuur een hoge mate van vermaak met zich mee kan brengen. Een lekker boek lezen op de bank, het kan ook gewoon met literatuur. Niet alle boeken zijn ontzettend moeilijk of lastig, in veel gevallen is het gewoon lekker om eens een andere wereld in te vluchten en te lezen over de avonturen van de hoofdpersoon.

Al deze functies samen onderstrepen ook nog eens het belang van de Nederlandse literatuur in hoge mate. Dit geldt niet alleen voor de Nederlandse literatuur, ook andere landen hebben belangrijke voorvechters gehad. Zoek je goede voorbeelden, kijk dan naar de literatuur in Oost-Europa tussen 1949 en 1991.