Het vervagen van de Nederlandse literatuur

Literatuur is een bijzonder vaag begrip. Er zijn veel boeken geschreven in de geschiedenis van Nederlandse literatuur en lectuur, maar niet alle boeken of schrijvers hebben de status weten te verwerven van literatuur. In het verleden was het bijzonder lastig om de status van de literatuur te behalen. De kritische blikken die bepaalden of een boek wel of niet de gewilde status zou krijgen waren niet bepaald mals. Tegenwoordig hebben we een heel ander probleem. We weten zelf blijkbaar soms niet meer wat wel of niet Nederlandse literatuur is, en de stempel is niet veel meer waard. Er zijn te veel boeken, te veel meningen en in veel gevallen maakt het ons niet eens meer uit.

Waar gaat de literatuur heen?

Literatuur had vroeger een eigen afdeling. Het stond op de leeslijsten van de middelbare school, had een eigen vak in de bibliotheek en in de boekenwinkel had het een speciale afdeling. Literatuur was een teken van intelligentie, had te maken met een bepaalde standaard van het boek zelf en was het lezen waard. Het betekende ook dat het niet de makkelijkste boeken waren om te lezen, maar het verhaal maakte het de moeite waard. Het waren de boeken die in de kranten besproken werden, de boeken van eigen bodem die een bepaalde waarde toevoegden aan onze cultuur. Tegenwoordig kunnen we dat hele idee wel in de prullenbak gooien.

Literatuur is namelijk internationaal geworden en heeft de hoge standaard verloren. Tegenwoordig zien we Harry Potter en The Lord of the Rings op de leeslijsten staan en zijn de afdelingen voor literatuur gevuld met goedkopere boekjes die vaak uit een andere taal vertaald zijn naar het Nederlands. Het is geen afgebakend terrein meer en de schrijvers doen niet meer alles om in de lijst terecht te komen, omdat het de moeite niet eens meer waard is. Literatuur van eigen bodem heeft als stempel geen waarde meer.

Dat klinkt deprimerend, maar dat is het niet. Het is een teken van de evoluerende waarde van de cultuur. Wat we ooit als eigen bestempelden en daarmee belangrijk, is nu een meer open afdeling geworden waarin we ook andere werken leggen omdat we vinden dat ze goed geschreven zijn. Boeken die een bepaalde waarde hebben, zonder dat ze alle vinkjes moeten krijgen voordat we ze helemaal geweldig vinden. De open eisen voor de literatuur geeft meer kansen aan nieuwe schrijvers en schrijvers uit het buitenland, wat op zich helemaal geen verkeerde ontwikkeling is.

Wat wel belangrijk is om hierbij op te merken, is dat de geschiedenis wel een bepaalde rol blijft spelen bij de Nederlandse literatuur. Het is onmogelijk om Mulisch, Reve en Multatuli op het niveau te zetten van wat we vandaag de dag literatuur noemen. Het is belangrijk om dat in de gaten te houden, want de werken van deze schrijvers hebben een grote rol gespeeld bij de vormgeving van de Nederlandse cultuur en dat mag niet vergeten worden wanneer we kijken naar de boekenkast.